9 gouden regels voor font licenties (update 2019)

Creative Director

Goede vormgevers gebruiken voor elke klant of opdracht een eigen lettertype. Iets dat past bij het merk en de boodschap. Vaak regelen ze ook licenties voor klanten en service partners. Maar hoe werken font licenties eigenlijk en welke juridische valkuilen liggen er op de loer?

Stoere Binken Design heeft veel ervaring in typografie en met dit artikel willen we font gebruikers op weg helpen naar een goede omgang met fonts en licenties. Om te beginnen is het goed een paar zaken te definiëren:

Fonts zijn software

De feitelijke correcte benaming van het woord ‘font‘ is ‘font software‘. In werkelijkheid is het een klein programmaatje dat op de computer geïnstalleerd is. Het bevat codering en functionaliteiten die vergelijkbaar zijn met normale software. De term ‘font software’ wordt voornamelijk gebruikt in de font licentie van de eigenaar. 
Voor het gemak spreken wij hier van een ‘font’ of ‘lettertype’.

Waarvoor zijn software licenties nodig?

Voor elke software die je gebruikt is een geldige licentie nodig, ook voor lettertypen. De verschillende aanbieders hebben hun eigen End User License Agreement (EULA) of End User License (EUL). Het gaat altijd om formele gebruiksrechten om de digitale software op computers te mogen gebruiken.

Voorbeeld EULA

Een succesvoorbeeld van een EULA is die van Characters Font Foundry. Deze geeft je enig idee hoe dergelijke font licenties opgesteld zijn en aan welke voorwaarden je je als koper moet houden.
Bekijk CFF font licentie

Professionele fonts met internationale licenties

De aanbieder waar je je lettertypen kunt kopen kent meerdere hoedanigheden. Het kan een zelfstandig font designer zijn, zoals Stoere Bink René Verkaart, alias Characters Font Foundry, tevens auteur van dit blog. Het kan ook een grote font foundry zijn die fonts van vele ontwerpers verkopen. De meest gebruikte internationale font foundries die met zulke licentie modellen werken zijn:

Hoe zit het met licenties van gratis fonts?

Sommige aanbieders ‘geven’ je één of meerdere gratis font uit een grote font familie. Die kun je vrijblijvend gebruiken en hopelijk koop je dan de rest van de font familie. Een zeer vriendelijk model voor iedereen die laagdrempelig aan de slag wil met fonts. Desalniettemin zijn de font licenties hier ook van toepassing.

Pas op met fonts voor ‘privé gebruik’

Er zijn veel online aanbieders waar je gratis fonts kunt downloaden. Pas hiermee op, want deze kunnen scherpe beperkende licenties hebben. Vaak worden die gratis fonts aangeboden als ‘uitsluitend voor privé gebruik geschikt’. Als je ze dan toch voor een zakelijk project gebruikt kun je aangeklaagd worden.

Online aanbieders voor gratis fonts

Gratis fonts kunnen zeer goed zijn, mits ze door professionele type designers gemaakt zijn. Met alle respect, er zijn heel veel amateurs en semi-professionele type designers die gratis fonts maken. De meeste zijn echter niet echt te gebruiken voor een serieus bedrijf.
Zeer goede gratis fonts vind je bij deze aanbieders:

9 regels voor font licenties

De volgende 9 gouden regels zijn belangrijk om als gebruiker correct gebruik te maken van fonts. Het kan snel onaangenaam en duur worden als deze 9 regels overtreden worden.

  1. Voor fonts neem je een licentie, je koopt ze niet
    Je neemt een licentie voor het beperkt gebruik van de font ontwerper of de font foundry. Zij zijn en blijven de eigenaar van het font.
  2. De licentie is gebaseerd op het aantal computers waarop het font gebruikt wordt
    In de licentie staat omschreven op hoeveel computers het font gebruikt mag worden. Bij aankoop van het font moet je dit vermelden. Als je dit nergens specifiek vermeld hebt, mag je het font op maximaal 1 computer gebruiken, omdat jij voor het font betaald hebt. De prijs varieert per font foundry, dus controleer dit secuur.
  3. De licentie is gebaseerd op de toepassing
    Je kunt fonts op je computer, maar ook in websites, apps of e-books gebruiken. Afhankelijk van de toepassing worden de kosten bepaald. Font foundries checken hoe (grote) bedrijven hun fonts gebruiken en soms worden die aangeklaagd als ze de boel verdraaien.
  4. Fonts aanleveren of uitlenen aan derden is niet toegestaan
    Font licenties staan het niet toe dat je fonts aanlevert aan service partners die geen eigen licentie voor het betreffende font hebben. Dit betreft o.a. externe grafisch ontwerpers, ontwerpbureau’s, reclamebureau’s en drukkers.
    Kort gezegd; iedereen die het betreffende font gebruikt moet daarvoor een eigen licentie hebben.
    Een font mag uitsluitend aangeleverd worden aan derden indien dit afgedekt is door de licentie. Dit zal betekenen dat de kosten veel hoger zullen zijn, omdat jij als licentienemer betaalt voor de externe partners die het font ook op hun computer gebruiken.
  5. Licentie delen met ander bedrijf is niet toegestaan
    Een licentieovereenkomst staat op naam van één specifiek bedrijf en één locatie. Je kunt deze niet ‘delen’ met andere bedrijven om de ruimte in een licentieovereenkomst te vullen.
    Bijvoorbeeld: Als je als licentienemer een overeenkomst voor 6-10 computers gekocht hebt, maar je hebt 4 computers in je bezit waarop het font geïnstalleerd is, dan kun je dit restant niet delen met een ander bedrijf.
  6. Fonts embedden is beperkt toegestaan
    De meeste font foundries staan het volledig of beperkt toe fonts te embedden* in documenten voor privé of zakelijk gebruik, zoals PDFs, vector logo’s, e-books, websites via @font-face, etc. Hierbij is het alleen toegestaan het font te bekijken en te printen. Daarnaast mag een font bijvoorbeeld ook gebruikt worden voor het maken van statische afbeeldingen zoals een GIF file voor een web banner. Deze fonts moeten dan bijvoorbeeld een ‘Preview en Print embedding permission’ hebben.
    * Met ‘embedden’ is bedoeld het insluiten van het font in documenten die het andere gebruikers in staat stelt het font te printen. Een goed voorbeeld daarvan is een PDF. Alle fonts die in het ontwerp gebruikt zijn zitten ook daadwerkelijk ín de PDF. Een ander voorbeeld is het EPS bestand van een logo waarvan de fonts niet omgezet zijn naar contouren.
  7. Separate font licentie
    Een separate licentie kan nodig zijn om fonts te gebruiken in een bewerkbaar formaat of in een commercieel product. Voorbeelden van commerciële producten zijn abonnementen op e-nieuwsbrieven, e-books, e-periodieken en e-reports. Bewerkbare formaten zijn bijvoorbeeld Adobe Indesign open bestanden die door een externe service partner periodiek opgemaakt worden.
  8. Wijzigingen font licenties
    Font licenties kunnen te allen tijde gewijzigd worden door de font foundry. In de regel is het zo dat jij aanspraak hebt op de licentie voorwaarden die van toepassing waren op het moment van aanschaf. Voor de zekerheid is het goed de voorwaarden nog even na te kijken of dit bij jouw aanbieder ook geldt.
  9. Aansprakelijkheid
    Als koper ben je wettelijk aansprakelijk als je het font overhandigd aan derden die daarvoor geen licentie hebben. Stoere Binken Design mag dus geen gekochte fonts aan klanten overhandigen. De klant zal voor zijn computers een eigen set fonts moeten aanschaffen.

Aan de bovenstaande adviezen kunnen geen rechten worden ontleedt. Dit is een samenvatting van onze praktijkervaring en research bij font aanbieders. Het zijn geen bindende uitspraken.

Uitgebreide uitleg van font licenties vind je ook bij de font foundries. Wil je dus echt van de hoed en de rand weten, dan kun je hieronder verder lezen. Dit zijn pagina’s voor experts en voornamelijk in het Engels, dus dit kan enigszins intimiderend werken. Precies om die reden hebben wij de bovenstaande vereenvoudigde Nederlandstalige lijst gemaakt.

Lettertypen installeren op je Mac

Als je dan je stoere lettertypen gekocht hebt, dan moet je ze ook op je Mac installeren. In ons blog ‘Lettertypen installeren en verwijderen op de Mac‘ lees je hoe je dit heel eenvoudig zelf kunt doen.

Heb je nog meer vragen of wensen voor ons blog over het correct gebruiken van lettertypes, neem dan contact met ons op.

Mail voor meer info