10 gouden regels voor font licenties (update 2020)

Creative Director

Font licenties zijn vaste kost voor vormgevers. Professionele vormgevers gebruiken voor elke klant of opdracht hun eigen gekozen huisstijl lettertypen. Een font dat past bij de merkidentiteit en de boodschap. Meestal regelen ze ook licenties voor klanten en service partners. Maar hoe werken font licenties eigenlijk en welke juridische valkuilen liggen er op de loer?

Design Bureau Stoere Binken Design heeft veel ervaring in typografie en met dit blog willen we huisstijl lettertype gebruikers ondersteunen bij een goede omgang met fonts en licenties. Om te beginnen moeten we een paar zaken definiëren:

Fonts zijn software

De feitelijke correcte benaming van het woord ‘font‘ is ‘font software‘. In werkelijkheid is het een klein programmaatje dat op de computer geïnstalleerd is. Het bevat codering en functionaliteiten die vergelijkbaar zijn met normale software. De term ‘font software’ wordt voornamelijk gebruikt in de font licentie van de eigenaar. Voor het gemak spreken wij hier van een ‘font’ of ‘lettertype’.

Wat is een font licentie?

Een font licentie is een juridische overeenkomst die je toestemming geeft om een lettertype te gebruiken, onder voorbehoud van de voorwaarden van de betreffende overeenkomst, ook wel een licentieovereenkomst voor eindgebruikers of “EULA” (End User License Agreement) genoemd. Het gaat altijd om formele gebruiksrechten om de digitale software op computers te mogen gebruiken.

Voorbeeld EULA

Een voorbeeld van een EULA is deze van Characters Font Foundry. Deze geeft je een idee hoe dergelijke font licenties opgesteld zijn en aan welke voorwaarden je je als koper moet houden.
Bekijk CFF font licentie

Verschillende typen van font licenties

Er zijn een paar basis licentie typen die worden aangeboden, die elk betrekking hebben op een andere vorm van gebruik:

  • Desktop: Met desktop licenties kun je een lettertype op een desktop computer of laptop installeren.
  • Webfont: Met webfont licenties kun je het lettertype insluiten in een website of e-mail.
  • Embedded: Met ingesloten (embedded) licenties kun je lettertypen distribueren in fysieke producten zoals medische apparaten, auto’s of in software programma’s. Dit is anders dan de bovenstaande web font licentie.
  • Mobiele apps: Met mobiele app licenties kunnen lettertypen worden ingesloten in apps voor smartphones of tablets.
  • e-Pub: ePub-licenties dekken het gebruik in commerciële e-reader publicaties.
  • Server: Server licenties maken web- of cloud services en SaaS (Software as a Service) toepassingen mogelijk.
font licenties Monotype huisstijl lettertypen - Rene Verkaart
Bron: Monotype

Internationale font licenties

De aanbieders waar je lettertypen kunt kopen kennen meerdere hoedanigheden. Het kan een zelfstandig font designer zijn, Characters Font Foundry, alias Stoere Binken René Verkaart, tevens auteur van dit blog. Het kan ook een grote internationale font foundry zijn die fonts van vele ontwerpers verkopen.
De meest bekende internationale font foundries die met zulke licentie modellen werken zijn:

Hoe zit het met licenties van gratis fonts?

Sommige aanbieders ‘geven’ je één of meerdere gratis font uit een grote font familie. Die kun je vrijblijvend gebruiken en hopelijk koop je dan de rest van de font familie. Een zeer vriendelijk model voor iedereen die laagdrempelig aan de slag wil met fonts. Desalniettemin zijn de font licenties hier ook van toepassing.

Pas op met fonts voor ‘privé gebruik’

Er zijn veel online aanbieders waar je gratis fonts kunt downloaden. Pas hiermee op, want deze kunnen scherpe beperkende licenties hebben. Vaak worden die gratis fonts aangeboden als ‘uitsluitend voor privé gebruik geschikt’. Als je ze dan toch als huisstijl lettertypen voor een zakelijk project gebruikt kun je aangeklaagd worden.

Online aanbieders voor gratis fonts

Gratis fonts kunnen goed zijn, mits ze door professionele type designers gemaakt zijn. Met alle respect, er zijn heel veel amateurs die gratis fonts maken. Ze zijn meestal niet te gebruiken als serieus huisstijl lettertypen voor een professioneel bedrijf.
Zeer goede gratis fonts vind je bij deze aanbieders:

10 gouden regels voor font licenties

De volgende 10 gouden regels zijn belangrijk om als gebruiker correct gebruik te maken van fonts. Het kan snel onaangenaam en duur worden als deze 10 regels overtreden worden.

  1. Voor fonts neem je een licentie, je koopt ze niet
    Je neemt een licentie voor het beperkt gebruik van de font ontwerper of de font foundry. Zij zijn en blijven de eigenaar van het font.
  2. De licentie is gebaseerd op het aantal computers waarop het font gebruikt wordt
    In de licentie staat omschreven op hoeveel computers het font gebruikt mag worden. Bij aankoop van het font moet je dit vermelden. Als je dit nergens specifiek vermeld hebt, mag je het font op maximaal 1 computer gebruiken, omdat jij voor het font betaald hebt. De prijs varieert per font foundry, dus controleer dit secuur.
  3. De licentie is gebaseerd op de toepassing
    Je kunt fonts op je computer, maar ook in websites, apps of e-books gebruiken. Afhankelijk van de toepassing worden de kosten bepaald. Font foundries checken hoe (grote) bedrijven hun fonts gebruiken en soms worden die aangeklaagd als ze de boel verdraaien.
  4. Fonts aanleveren of uitlenen aan derden is niet toegestaan
    Font licenties staan het niet toe dat je fonts aanlevert aan service partners die geen eigen licentie voor het betreffende font hebben. Dit betreft o.a. externe grafisch ontwerpers, ontwerpbureau’s, reclamebureau’s en drukkers.
    Kort gezegd; iedereen die het betreffende font gebruikt moet daarvoor een eigen licentie hebben.
    Een font mag uitsluitend aangeleverd worden aan derden indien dit afgedekt is door de licentie. Dit zal betekenen dat de kosten veel hoger zullen zijn, omdat jij als licentienemer betaalt voor de externe partners die het font ook op hun computer gebruiken.
  5. Licentie delen met ander bedrijf is niet toegestaan
    Een licentieovereenkomst staat op naam van één specifiek bedrijf en één locatie. Je kunt deze niet ‘delen’ met andere bedrijven om de ruimte in een licentieovereenkomst te vullen.
    Bijvoorbeeld: Als je als licentienemer een overeenkomst voor 6-10 computers gekocht hebt, maar je hebt 4 computers in je bezit waarop het font geïnstalleerd is, dan kun je dit restant niet delen met een ander bedrijf.
  6. Fonts embedden is beperkt toegestaan
    De meeste font foundries staan het volledig of beperkt toe fonts te embedden* in documenten voor privé of zakelijk gebruik, zoals PDFs, vector logo’s, e-books, websites via @font-face, etc. Hierbij is het alleen toegestaan het font te bekijken en te printen. Daarnaast mag een font bijvoorbeeld ook gebruikt worden voor het maken van statische afbeeldingen zoals een GIF file voor een web banner. Deze fonts moeten dan bijvoorbeeld een ‘Preview en Print embedding permission’ hebben.
    * Met ’embedden’ is bedoeld het insluiten van het font in documenten die het andere gebruikers in staat stelt het font te printen. Een goed voorbeeld daarvan is een PDF. Alle fonts die in het ontwerp gebruikt zijn zitten ook daadwerkelijk ín de PDF. Een ander voorbeeld is het EPS bestand van een logo waarvan de fonts niet omgezet zijn naar contouren.
  7. Separate font licentie
    Een separate licentie kan nodig zijn om fonts te gebruiken in een bewerkbaar formaat of in een commercieel product. Voorbeelden van commerciële producten zijn abonnementen op e-nieuwsbrieven, e-books, e-periodieken en e-reports. Bewerkbare formaten zijn bijvoorbeeld Adobe Indesign open bestanden die door een externe service partner periodiek opgemaakt worden.
  8. Wijzigingen font licenties
    Font licenties kunnen te allen tijde gewijzigd worden door de font foundry. In de regel is het zo dat jij aanspraak hebt op de licentie voorwaarden die van toepassing waren op het moment van aanschaf. Voor de zekerheid is het goed de voorwaarden nog even na te kijken of dit bij jouw aanbieder ook geldt.
  9. Bewaar je font licenties op een centrale locatie
    Bewaar altijd elke font licentie op een centrale, veilige locatie. Bewaar ze onder een naam die je gemakkelijk terug kunt vinden, bij voorkeur de naam van het font.
    Voeg het aankoopbewijs toe en zorg ervoor dat de datum erop staat.
    Sommige lettertype aanbieders leveren geen PDF mee, maar zetten hun font licentie op een website. Sla altijd een PDF op van de pagina op het moment dat je het font gekocht hebt. Licenties kunnen in de loop van de tijd namelijk veranderen.
    Sla ook eventuele communicatie met de aanbieder op die je hebt gehad over een lettertype.
  10. Aansprakelijkheid
    Als koper ben je wettelijk aansprakelijk als je het font overhandigd aan derden die daarvoor geen licentie hebben. Stoere Binken Design mag dus geen gekochte fonts aan klanten overhandigen. De klant zal voor zijn computers een eigen set huisstijl lettertypen moeten aanschaffen.
    Maak duidelijke afspraken met je klant. Schrijf op dat de aangekochte font licenties de verantwoordelijkheid van je klant is, nu en in de toekomst.

Aan de bovenstaande adviezen kunnen geen rechten worden ontleedt. Dit is een samenvatting van onze praktijkervaring en research bij font aanbieders. Het zijn geen bindende uitspraken.

Font licenties bij de font foundries

Uitgebreide uitleg van font licenties vind je ook bij de betreffende font foundries. Wil je dus echt van de hoed en de rand weten, dan kun je hieronder verder lezen. Dit zijn pagina’s voor experts, voornamelijk in het Engels, dus dit kan enigszins intimiderend werken. Precies om die reden hebben wij de bovenstaande vereenvoudigde Nederlandstalige lijst gemaakt.

FAQ’s over font licenties

Zijn lettertypen intellectueel eigendom?

Ja. Net als kunst, muziek of literaire werken, zijn lettertypen ontworpen door echte mensen en worden ze beschermd door bepaalde intellectuele eigendomsrechten. Afgezien van het ontwerp zelf, zijn lettertypen software, ontworpen met functies en flexibiliteit die een goed ontwerp en toepassing mogelijk maken.

Kan ik een lettertype met een desktop licentie op mijn website gebruiken?

Nee. Met een standaard desktop licentie kun je het lettertype uitsluitend op je computer installeren voor gebruik in ontwerpprogramma’s van o.a. Affinity en Adobe.

Met web font licenties kun je dat lettertype in de code voor een website of e-mail insluiten (embedden). Dus, terwijl je misschien een desktoplicentie gebruikt om een statische afbeelding (zoals een .jpeg) te maken die je naar je website uploadt, vergemakkelijkt een web font licentie de implementatie van het lettertype in de eigenlijke code van je website.

Kan ik een font licentie delen met zoveel mensen als ik wil?

Niet precies. De meeste EULA’s beperken het aantal toegestane gebruikers of werkstations, oftewel het aantal keren dat het kan worden gedeeld.

Als je een lettertype breed moet delen (bijvoorbeeld als je een groot creatief team hebt), kun je dat in je oorspronkelijke licentieovereenkomst laten opnemen. Je kunt ook extra licenties kopen om gebruikers of werkstations toe te voegen als je behoeften veranderen.

Staat jouw vraag hier niet bij? Laat het ons weten en wij zullen deze hier zo uitgebreid mogelijk beantwoorden.

Unieke licenties per font foundry

Elke font foundry of type designer kan zijn eigen licenties hebben die unieke vereisten of beperkingen vastleggen. Lees altijd de licentieovereenkomsten aandachtig door voordat je een font koopt.

Lettertypen installeren op je Mac

Als je dan je stoere lettertypen gekocht hebt, dan moet je ze ook op je Mac installeren. In ons blog ‘Lettertypen installeren en verwijderen op de Mac‘ lees je hoe je dit heel eenvoudig zelf kunt doen.

Heb je nog meer vragen of wensen voor ons blog over het correct gebruiken van lettertypes, neem dan contact met ons op.

Mail voor meer info