10 gouden regels voor font licenties (update 2020)

Creative Director

Font licenties zijn vaste kost voor vormgevers, maar het blijft moeilijke materie. Veel professionele vormgevers gebruiken voor elke klant of opdracht hun eigen gekozen huisstijl lettertype. Een font dat past bij de merkidentiteit en de boodschap. Meestal regelen ze ook licenties voor hun klanten. Maar hoe werken font licenties eigenlijk en welke juridische valkuilen liggen er op de loer?

Design Bureau Stoere Binken Design heeft veel ervaring met typografie. Creative Director René Verkaart is zelf type designer en heeft veel met font licenties te doen. Met dit blog willen we lettertype gebruikers ondersteunen bij een goede omgang met fonts en licenties. Om te beginnen moeten we een paar zaken definiëren:

Lettertype vs font in font licenties

Je zult de discussie “wat is het verschil tussen een lettertype en een font” ondertussen beu zijn. Wij niet! Zolang de vraag blijft bestaan, blijven wij deze beantwoorden.

  • Lettertype: Een lettertype is een set van letters, nummers en symbolen met een consistent design. Een lettertype heeft niks te maken met de data waarvoor je de licentie afneemt.
  • Font: Een font is een digitale file, de software, die je computer het signaal geeft elke letter op een bepaalde manier weer te geven. Een font is onderhevig aan een font licentie.

De conclusie is dat lettertypen door copyright rechten beschermd zijn en fonts door font licenties, gebaseerd op de toepassing.

Fonts zijn software

De feitelijke correcte benaming van het woord ‘font‘ is ‘font software‘. In werkelijkheid is het een klein programmaatje dat op de computer geïnstalleerd is. Het bevat codering en functionaliteiten die vergelijkbaar zijn met normale software. De term ‘font software’ wordt voornamelijk gebruikt in de font licentie van de eigenaar. 

Wat is een font licentie (EULA)?

Een font licentie is een juridische overeenkomst die je toestemming geeft om een lettertype te gebruiken, onder voorbehoud van de voorwaarden van de betreffende overeenkomst, ook wel een licentieovereenkomst voor eindgebruikers of “EULA” (End User License Agreement) genoemd. Het gaat vrijwel altijd om formele gebruiksrechten om de digitale software op computers te mogen gebruiken.

Voorbeeld EULA

Een voorbeeld van een EULA is deze van Characters Font Foundry. Deze geeft je een idee hoe dergelijke font licenties opgesteld zijn en aan welke voorwaarden je je als koper moet houden.
Bekijk EULA

Kosten van font licenties

De kosten voor een font licentie zijn afhankelijk van een aantal variabelen. Hier enkele voorbeelden:

  • Het aantal geselecteerde stijlen (Regular, Bold, Italic, etc).
  • Het aantal gebruikers.
  • De taalversies (enkel Latijnse talen of ook Cyrillisch, Chinees, Thai, etc.). Al deze lettertekens moeten ontworpen worden en zitten fysiek in het font dat je aanschaft.
  • De toepassing (zie hieronder).
  • Exclusiviteit.

Een kostenstructuur voor een gemiddeld font, op basis van het aantal gebruikers, kan er dan zo uit zien. Dit wordt complexer en duurder afhankelijk van de combinatie van de variabelen van hierboven:

1 (user) – 1 (bedrag)
2 (users) – 3 (bedrag x 1.5)
4 (users) – 7 (bedrag x 2.5)
8 (users) – 15 (bedrag x 3.5)
16 (users) – 30 (bedrag x 5.5)
31 (users) – 60 (bedrag x 8.5)
61 (users) – 125 (bedrag x 13.5)
126 (users) – 250 (bedrag x 21)
251 (users) – 500 (bedrag x 32.5)
501 (users) – 1.000 (bedrag x 50)

7 verschillende typen van font licenties

Er zijn een paar basis licentie typen die worden aangeboden, die elk betrekking hebben op een andere vorm van gebruik. Voor elke toepassing moet je de betreffende licentie afnemen. Afhankelijk van de aanbieder kunnen er meerdere licentie typen zijn:

  1. Desktop: Met desktop licenties kun je een lettertype op een desktop computer of laptop installeren.
  2. Webfont: Met webfont licenties kun je het lettertype insluiten in een website of e-mail.
  3. Embedded: Met ingesloten (embedded) licenties kun je lettertypen distribueren in fysieke producten zoals medische apparaten, auto’s of in software programma’s. Dit is anders dan de bovenstaande web font licentie.
  4. Mobiele apps: Met mobiele app licenties kunnen lettertypen worden ingesloten in apps voor smartphones of tablets.
  5. e-Pub: ePub-licenties dekken het gebruik in commerciële e-reader publicaties.
  6. Digitale advertenties: Fonts die ingesloten worden in digitale dynamische advertenties, die voor de duur van een advertentie campagne op de website van derden geïnstalleerd worden, zijn onderhevig aan een licentie. Dit geldt niet voor statische advertenties, waarbij je pixel (gerasterde) afbeeldingen gebruikt. Daarvoor is een Desktop licentie voldoende.
  7. Server: Server licenties maken web- of cloud services als games en SaaS (Software as a Service) toepassingen mogelijk.
font licenties Monotype huisstijl lettertypen - Rene Verkaart
Bron: Monotype

Internationale font licenties

De aanbieders waar je lettertypen kunt kopen kennen meerdere hoedanigheden. Het kan een zelfstandig font designer zijn, zoals Characters Font Foundry alias René Verkaart, tevens auteur van dit blog. MKB bedrijven en designers kloppen bij hem aan als ze een huisstijl lettertype willen laten maken. Het kan ook een grote internationale font foundry zijn die fonts van vele ontwerpers wereldwijd verkopen.
De meest bekende internationale font foundries die met internationale font licentie modellen werken zijn:

Licenties van gratis fonts

Sommige font aanbieders ‘geven’ je één of meerdere gratis font uit een groot lettertype familie. Die kun je vrijblijvend gebruiken en hopelijk koop je dan de rest van de fonts uit de familie. Een zeer vriendelijk model voor iedereen die laagdrempelig aan de slag wil met fonts. Desalniettemin zijn de font licenties ook hier van toepassing.

Gratis fonts kunnen goed zijn, mits ze door professionele type designers gemaakt zijn. Met alle respect, er zijn heel veel amateurs die gratis fonts maken. Ze zijn meestal niet te gebruiken als serieus huisstijl lettertype voor een professioneel bedrijf.
Zeer goede gratis fonts vind je bij deze aanbieders:

Pas op met fonts voor ‘privé gebruik’

Er zijn veel online aanbieders waar je gratis fonts kunt downloaden. Pas hiermee op, want deze kunnen scherpe beperkende licenties hebben. Vaak worden die gratis fonts aangeboden als ‘uitsluitend voor privé gebruik geschikt’. Als je ze dan toch als huisstijl lettertype voor een zakelijk project gebruikt kun je aangeklaagd worden.

Licenties voor jouw eigen huisstijl lettertype

Als je een eigen huisstijl lettertype laat ontwikkelen door een type designer dan maak je je eigen afspraken over font licenties. In de regel krijg je de rechten voor het onbeperkt gebruik, omdat je het custom lettertype uitsluitend voor jouw bedrijf of product hebt laten ontwikkelen. Je kunt de fonts in alle toepassingen gebruiken zonder over licentie restricties na te hoeven denken.

Characters Font Foundry, het sidekick project van Creative Director René Verkaart, ontwerpt al sinds 2004 custom huisstijl lettertypen voor bedrijven en designers wereldwijd. Wij hebben een concept ontwikkelt om custom lettertypen voor MKB betaalbaar te maken.

Heb jij ook interesse in een eigen huisstijl lettertype voor jouw bedrijf of merk? Zie jij de meerwaarde voor jouw imago? Lees dan dit blog over custom lettertypen en zie voor wie wij nog meer custom lettertypen ontworpen hebben. Custom typografie is de toekomst voor MBK bedrijven.

custom lettertypen - Rene Verkaart
Custom lettertype voor Visma | Reat (voorheen Raet), ontworpen door René Verkaart van Characters Font Foundry

10 gouden regels voor font licenties

De volgende 10 gouden regels zijn belangrijk om als gebruiker correct gebruik te maken van fonts. Het kan snel onaangenaam en duur worden als deze 10 regels overtreden worden.

  1. Voor fonts neem je een licentie, je koopt ze niet
    Je neemt een licentie voor het beperkt gebruik van de font ontwerper of de font foundry. Zij zijn en blijven de eigenaar van het font.
  2. De licentie is gebaseerd op het aantal computers waarop het font gebruikt wordt
    In de licentie staat omschreven op hoeveel computers het font gebruikt mag worden. Bij aankoop van het font moet je dit vermelden. Als je dit nergens specifiek vermeld hebt, mag je het font op maximaal 1 computer gebruiken, omdat jij voor het font betaald hebt. De prijs varieert per font foundry, dus controleer dit secuur.
  3. De licentie is gebaseerd op de toepassing
    Je kunt fonts op je computer, maar ook in websites, apps of e-books gebruiken. Afhankelijk van de toepassing worden de kosten bepaald. Font foundries checken hoe (grote) bedrijven hun fonts gebruiken en soms worden die aangeklaagd als ze de boel verdraaien.
  4. Fonts aanleveren of uitlenen aan derden is niet toegestaan
    Font licenties staan het niet toe dat je fonts aanlevert aan service partners die geen eigen licentie voor het betreffende font hebben. Dit betreft o.a. externe grafisch ontwerpers, ontwerpbureau’s, reclamebureau’s en drukkers.
    Kort gezegd; iedereen die het betreffende font gebruikt moet daarvoor een eigen licentie hebben.
    Een font mag uitsluitend aangeleverd worden aan derden indien dit afgedekt is door de licentie. Dit zal betekenen dat de kosten veel hoger zullen zijn, omdat jij als licentienemer betaalt voor de externe partners die het font ook op hun computer gebruiken.
  5. Licentie delen met ander bedrijf is niet toegestaan
    Een licentieovereenkomst staat op naam van één specifiek bedrijf en één locatie. Je kunt deze niet ‘delen’ met andere bedrijven om de ruimte in een licentieovereenkomst te vullen.
    Bijvoorbeeld: Als je als licentienemer een overeenkomst voor 6-10 computers gekocht hebt, maar je hebt 4 computers in je bezit waarop het font geïnstalleerd is, dan kun je dit restant niet delen met een ander bedrijf.
  6. Fonts embedden is beperkt toegestaan
    De meeste font foundries staan het volledig of beperkt toe fonts te embedden* in documenten voor privé of zakelijk gebruik, zoals PDFs, vector logo’s, e-books, websites via @font-face, etc. Hierbij is het alleen toegestaan het font te bekijken en te printen. Daarnaast mag een font bijvoorbeeld ook gebruikt worden voor het maken van statische afbeeldingen zoals een GIF file voor een web banner. Deze fonts moeten dan bijvoorbeeld een ‘Preview en Print embedding permission’ hebben.
    * Met ‘embedden’ is bedoeld het insluiten van het font in documenten die het andere gebruikers in staat stelt het font te printen. Een goed voorbeeld daarvan is een PDF. Alle fonts die in het ontwerp gebruikt zijn zitten ook daadwerkelijk ín de PDF. Een ander voorbeeld is het EPS bestand van een logo waarvan de fonts niet omgezet zijn naar contouren.
  7. Separate font licentie
    Een separate licentie kan nodig zijn om fonts te gebruiken in een bewerkbaar formaat of in een commercieel product. Voorbeelden van commerciële producten zijn abonnementen op e-nieuwsbrieven, e-books, e-periodieken en e-reports. Bewerkbare formaten zijn bijvoorbeeld Adobe Indesign open bestanden die door een externe service partner periodiek opgemaakt worden.
  8. Wijzigingen font licenties
    Font licenties kunnen te allen tijde gewijzigd worden door de font foundry. In de regel is het zo dat jij aanspraak hebt op de licentie voorwaarden die van toepassing waren op het moment van aanschaf. Voor de zekerheid is het goed de voorwaarden nog even na te kijken of dit bij jouw aanbieder ook geldt.
  9. Bewaar je font licenties op een centrale locatie
    Het beheren van je font licenties is lastig. Design bureau’s en bedrijven hebben wisselend personeel. De opvolgers weten vaak niet wat hun voorgangers gedaan hebben. Wat moet je opslaan, welke informatie is belangrijk voor wie en waar sla je deze informatie op. Deze kleine checklist helpt je daarbij:
    – Bewaar altijd elke font licentie op een centrale, veilige locatie.
    – Bewaar fonts onder een naam die je gemakkelijk terug kunt vinden, bij voorkeur de naam van het font.
    – Voeg het aankoopbewijs toe en zorg ervoor dat de datum erop staat. Sommige lettertype aanbieders leveren geen PDF mee, maar zetten hun font licentie op een website.
    – Sla altijd een PDF op van de pagina op het moment dat je het font gekocht hebt. Licenties kunnen in de loop van de tijd namelijk veranderen en je wilt discussies vermijden.
    – Sla communicatie met de aanbieder op die je hebt gehad over een lettertype.
  10. Aansprakelijkheid
    Als koper ben je wettelijk aansprakelijk als je het font overhandigd aan derden die daarvoor geen licentie hebben. Stoere Binken Design mag dus geen gekochte fonts aan klanten en service partners overhandigen. Zij zullen deze fonts zelf voor eigen gebruiken moeten aanschaffen.
    Maak duidelijke afspraken met je klant. Schrijf op dat de aangekochte font licentie de verantwoordelijkheid van je klant is, nu en in de toekomst.

Aan de bovenstaande adviezen kunnen geen rechten worden ontleedt. Dit is een samenvatting van onze praktijkervaring en research bij font aanbieders. Het zijn geen bindende en/of juridische uitspraken.

Unieke licenties per font foundry

Elke font foundry of type designer kan zijn eigen licenties hebben die unieke vereisten of beperkingen vastleggen. Lees altijd de licentieovereenkomsten aandachtig door voordat je een font koopt.

FAQ’s over font licenties

Zijn lettertypen intellectueel eigendom?

Ja. Net als kunst, muziek of literaire werken, zijn lettertypen ontworpen door mensen en worden ze beschermd door intellectuele eigendomsrechten. Afgezien van het ontwerp zijn lettertypen software, ontworpen met functies en flexibiliteit die een goed ontwerp en toepassing mogelijk maken.

Kan ik een lettertype met een desktop licentie op mijn website gebruiken?

Nee. Met een standaard desktop licentie kun je het lettertype uitsluitend op je computer installeren voor gebruik in ontwerpprogramma’s van o.a. Affinity en Adobe.

Met web font licenties kun je dat lettertype in de code voor een website of e-mail insluiten (embedden). Als je een desktoplicentie gebruikt om een statische afbeelding (zoals een .jpeg) te maken die je naar je website uploadt, vergemakkelijkt een web font licentie de implementatie van het lettertype in de eigenlijke code van je website.

Kan ik een font licentie delen met zoveel mensen als ik wil?

Niet precies. De meeste EULA’s beperken het aantal toegestane gebruikers, werkstations of locaties, oftewel het aantal keren dat het kan worden gedeeld.

Als je een lettertype breed moet delen (bijvoorbeeld als je een groot creatief team hebt), kun je dat in je oorspronkelijke licentieovereenkomst laten opnemen. Je kunt ook extra licenties kopen om gebruikers of werkstations toe te voegen als je behoeften veranderen.

Staat jouw vraag hier niet bij? Laat het ons weten en wij zullen deze hier zo uitgebreid mogelijk beantwoorden. Bij twijfel vragen wij onze directe contactpersonen bij de font foundries om een zo compleet mogelijk antwoord te kunnen geven.

Monotype’s Webinar: Know more, worry less; Understanding IP in the creative process

Alice Palmer van Monotype en Chris Do van The Futur spreken in deze webinar over de hoofdpijn die creatieven hebben met font licenties. Een klein vragenrondje waarin best practices besproken worden over correcte IP (Intellectual Property) en het helpen van organisaties met hun font licenties.

Persoonlijk vind ik de webinar niet sterk. Er wordt minder uitgelegd dan de info die ik hier in mijn blog geef. Daarnaast voelt het meer aan als een verkooppraatje voor Mosaic van Monotype. Desalniettemin is het interessant om te bekijken, want dit is bindende informatie van de Monotype font foundry waar jij als professional zeker wat aan hebt.

Lettertypen installeren op je Mac

Lettertypecatalogus installatie MacOS - Rene Verkaart
Installeer lettertypen eenvoudig op je Mac

Als je dan je stoere lettertypen gekocht hebt, dan moet je ze ook op je Mac installeren. In ons blog ‘Lettertypen installeren en verwijderen op de Mac‘ lees je hoe je dit heel eenvoudig zelf kunt doen.

Een custom lettertype boost het imago van je bedrijf

Heb jij als ondernemer de ambitie om een eigen custom lettertype te laten ontwikkelen? Geen gedoe met moeilijke licenties, maar een huisstijl lettertype op maat gemaakt voor jouw bedrijf of product. Vraag vrijblijvend een offerte op.

Offerte opvragen